ïªJ¤th tF¥òthj« xU gh®it (1947-2003)
-nf.v«.ghuâ, SFI ÉUJef®-
tF¥òthjkhdJ mo¥gilÆš mJ X® M£áia¡
if¥g‰Wtj‰FÇa ïuh#jªâu«. ïªJ¤Jth bfhŸifia K‹ÅW¤J»w M£áia ïªâahÉš ÃiyÃW¤Jtj‰F cÇa
Ka‰ána. Mdhš ïJ M£áia¡ if¥g‰Wtj‰fhd neuo â£lkhf btË¥gilahf ïšyhkš k¡fËilna kj
cz®îfis Jh©oÉ£L fytu¤ij V‰gL¤Jtj‹ _ykhf tF¥òthj r¡âfŸ j§fSila neh¡f¤ij
rh¤âa¥gL¤J»wh®fŸ. fhyÅ Mâ¡f fhy¤âš tF¥òthj« v›thW ïUªjJ v‹gij RĤr®¡fh® gâî
brŒJŸsh®.
“flªj Eh‰wh©LfËš ïªJ¡fŸ K°ä«fŸ ïilna ãz¡FfŸ,
Îah r‹Å K°ä« r©ilfŸ, ïªJ¡fËilna rh⢠r©ilfŸ m›t¥nghJ ÃfœªJ tªjhY« 1880fŸ tiu
tF¥òthj fytu§fŸ btF mó®tkhfnt ïUªjd.”
fhyÅ Mâ¡f¤ij Ú£o¡f nt©Lkhdhš fhyÅ
Mâ¡f v⮥òz®it cUthf Élhkš áij¥gnj xnu tÊahf ãǤjhS»w jªâu¤â‹ _ykhf bgU«gh‹ik
ïªJ r_f¤ij áWgh‹ik K°ä«fS¡F vâuhf brašgl it¥gj‹ thÆyhf ïªJ, K°ä« Ku©ghil
cÆ®¤bjH it¤jJ M§»nya®fŸjh‹. mnjrka« tF¥òthj cz®îŸs áWgh‹ikÆd nkšj£L t®¡f¤ij
m¢rKjha¤â‹ ãuâÃâfshf m§ÑfǤjd®. ïªj ntisÆY«Tl njáa cz®it Ó®Fiy¡f V‰g£l t§f
ãÇÉidia ïªJ tF¥òthâfshY«, fh§»urhY« t‹ikahf f©o¡f¥g£lbj‹gJ ÃidîTw nt©L«.
t‹Kiwfis f£lÉœ¥gJ«, kj cz®îfis
Jh©oÉLtJkhf k¡fŸ x‰Wik¡F rthyhf ïU¡»‹w tyJrhÇ tF¥òthjkhdJ kNâfŸ K‹ò ïir KH§Ftj‹
_ykhf fytukhf cU¥bg‰wJ. 1922¡F K‹ò 1863š A&¥ËÆY« 1882š nry¤âY« jÉu ntW v§F«
kj¤â‹ bgaÇš fytu§fŸ ÃfHÉšiy. 1921š m¿Kf« brŒa¥g£l kh©£ngh®L Ó®âU¤j« tF¥òthj
ãuâÃâ¤Jt¤ij K‹ÅW¤âaJ. mj‰F ã‹tªj irk‹ fÄõ‹ gǪJiufŸ gh»°jh‹ nfhÇ¡if cUthf
ɤâ£lJ. r® uh«nr bk¡blhdhšL tF¥òthj Ô®î 1937š elªj khfhz¤ nj®jÈš K°ä«ä¡»š
gLnjhšÉ mj‰F¥ ãªija ÃfœîfŸ ïUrKjha¤âdÇilna ïUªj fU¤JntWghLfis, fr¥òz®it nkY«
c¡»u¥gL¤âaJ. Ku©ghLfË‹ bkh¤j totkhf¤jh‹ ãÇÉid nfhÇ¡if ïUªjJ. M§»nya
Vfhâg¤âa¤â‰bfâuhd nghuh£l« ts®ªJ bfh©oUªj ÃiyÆš vtU¡F« òy¥glhkš tyJrhÇ ïªJ¤th
tF¥òthj« tY¥g£L¡ bfh©nl tªJŸsJ. 1947š Rjªâu« bg‰wJ« V‰g£l ãÇÉid tF¥òthâfË‹
kdÃiyia fytu§fŸ _ykhf btË¥g£lJ.
fytu§fŸ
gšyhÆu¡fz¡fhd cÆ®fis fhî th§F« vd bjǪâUªJ« t‹Kiwfis¤ Jh©Ltj‹ neh¡f« fytu§fns
tF¥òthj¤âš cÆuhfî«, clyhfî« ïU¥gjhnyna.
jdJ F¿¡nfhis v£Ltj‰F nkhjY¡fhd
NHiyí«, fhuz§fisí« cUth¡f ïªJ¤JthâfŸ njo¤âǪJ bfh©oU¥gjhšjh‹ ï‹Wtiu tF¥òthj
ãu¢rid¡F Ãuªju Ô®î fh©gâš á¡fš bjhl®»wJ. njr« ÉLjiy milªj 1947š ïUªJ flªj 2003tiu
Ãfœªj Kj‹ikahd 99 fytu§fËš Äf K¡»akhdjhf
1.
|
1947
ãÇÉid¡ fytu«
2. 1964-« M©L tF¥òthj t‹Kiw
3. 1969-mfkjhgh¤ fytu«
4. 1984-Ó¡»a gLbfhiy
5. 1990-ujah¤âiu
6. 2002-ïd¥gLbfhiy
M»ad fUj¥gL»‹wd.
1947-š ãÇÉid¡ fytu«:
vªj xU FHªijí« ãw¡F«nghJ mGFuš nf£gJ
tH¡f« v‹whY«, ïªâa njrnkh mty¡Funyhnl kǤjJ. ïªâah J©lhl¥g£lJ« kjbt¿a®fŸ ehL
KGtJ« ïªJ, K°ä«fËilna fytu¤ij cUth¡»d®. nfho¡fz¡fhdt®fË‹ brh¤J¡fŸ Niwahl¥g£lJ.
ïu©L ãÇÉdU« kjbt¿Æ‹ jh¡FjY¡FŸsh»d®. »£l¤j£l 5 y£r« k¡fŸ kh©ld®. 25MÆu¤â‰F« nk‰g£nlh®
fha¥g£ld®. 5y£r¤â I«gjhÆu«ng®
Fobga®ªjd®. òâjhŒ ãwªj njr¤â‰FŸ KjÈš
ãz§fns uÆšfËš gaz¤jJ. J¡fK«, JauK« njhŒªJnghd kdÃiyÆš ïUªJ ÛStj‰fhd Ka‰áÆš
ïªâah ïUªâU¡Fnk jÉu Rjªâu¤ij bfh©lhL« ÃiyÆš ïUªâU¡fhJ. k¡fŸ x‰WikÆ‹ ÛJ
Ãfœ¤j¥g£l t‹KiwahdJ v¤jidKiw mʤjhY« tLthfnt tuyh‰¿š cŸsJ. ekJ K‹ndh®fŸ
Vfhâg¤âa¤ij v⮤j rkÇš bt‰¿bg‰w jUz¤âš kj bt¿a®fËlÄUªJ eh£il¥ ghJfh¡f nt©oa
f£lha¤ij mo¡nfho£L fh©ã¤jJ ãÇÉid.
1984 Ó¡»a¥gLbfhiy:
fhÈ°jh‹
ãÇÉidthâfS¡F vâuhd ãujk® ïªâuhfhªâÆ‹ elto¡if¡F gâyoahf 1984š jdJ Ó¡»a¥ ghJfhty®fshnyna
gLbfhiy brŒa¥g£lh® ïªâuhfhªâ. ïj‹ vâbuhÈahf òJblšÈ k‰W« mjid¢ R‰¿ÆU¡f¡Toa mid¤J
gFâfËY« Ó¡»a k¡fS¡F vâubf Jh©o Él¥g£l fytu¤âš fh§»u° f£áÆ‹ _¤j jiyt®fŸ neuoahf
<Lg£ld®. muR mâfhÇfŸ cŸË£L ï¡fytu¤â‰F clªijahf ïUªjjhš 2233 ng® bfhiyÆš
ï¡fytu« KoªjJ. jÅeg®fŸ tF¥òthâfŸ brŒj F‰w« xU F¿¥ã£l ïd k¡fË‹ Ûjhd gifahf¥
gh®¡f¥g£lnj ï¡fytu¤â‰F fhuz«. Úâgâ #fehjr®kh jiyÆyhd FG Érhuizia Jt¡»aJ. Mdhš
1999š mik¡f¥g£l Úâgâ ehdhtâ fÄõ‹ F‰wthËfis milahs¥gL¤â Érhuiz Ko¤J it¤jJ.
bA¢.nf.vš.gf¤, r{#‹ Fkh®, b#fÔ° il£y®
M»nah® F‰wthËfshf cWâ¥gL¤j¥g£l ÃiyÆš áãI-Mš fh§»uá‹ _¤j jiyt®fŸ 2003š fLikahf
v¢rÇ¡f¥g£ld®. M£á mâfhǤ⚠ïUªjt®fns kj¢rh®ã‹ikia ifÉ£l Kjš Ãfœthf 1984
fytu¤ij¡ fUjyh«.
|
ujah¤âiu1990 :
rǪJtªj
fh§»uá‹ bršth¡if jdjh¡f ïªJ k¡fË‹ X£Lt§»ia if¥g‰Wtj‰fhf ïªJ¤Jth r¡âfŸ xU§»izªJ
ã‰ngh¡fhd Raey¤â£l¤njhL ãn#ã jiyt®
vš.nf.m¤thÅ jiyikÆš ehbl§F« ujah¤âiu nk‰bfh©lJ. ïªJ j®k nfh£ghLfË‹ mo¥gilÆyhd
murh§f¤ij ÃWî»w btË¥gilahd â£l¤Jl‹ mnah¤âÆš uhk® nfhÆš f£L»w ngÇš 1990« M©L
m¡nlhgÇš ïªj ujah¤âiu br‹w ïlbkšyh« fytu¤ij JhÉÉ£L¢ br‹wJ. kj¢rh®ã‹ik bfhŸifia
Äâ¤JÉ£L¤jh‹ uj« br‹wJ. M®.v°.v°-«, r§gÇthuK« mnjhL ïizªj k‰w ïa¡f§fS« ï°yhÄa
k¡fS¡F vâuhf K‹ â£lÄ£l fytu¤ij cUth¡»aJ. m°[hÄÈUªJ nk‰Ft§f«, xÇ°[h, c¤âuãunjr«,
Mªâu ãunjr«, k¤âaãunjr«, kfhuhZou«, F#uh¤, f®ehlfh k‰W« òJblšÈÆY« tF¥òthj t‹Kiw
bto¤jJ. F#uh¤âš k£L« 1400 ïl§fËš fytu« elªJŸsJ. bj‹ÅªâahÉš ãn#ã jdJ js¤ij
V‰gL¤j ïªj fytu« cjÉaJ. ïªJ¤th kjthâfshš 1968ng® cÆ® g¿¡f¥g£lJ«, 1788ng®
fha«g£ld®. ujah¤âiuÆ‹ bfh^u§fS¡F gâš brhštj‰fhf F‰wthËahf m¤thÅia Èguh‹ fÄõ‹ Érhuiz¡
T©oš V‰¿aJ. ãn#ã, ÉbA¢ã, g{uj§fš, M®.v°.v°. cŸË£l mj‹ rnfhju mik¥òfŸ ï¡fytu¤â‹
ehaf®fshf brašg£ld®.
ïd¥gLbfhiy 2002:
ujah¤âiu
mDgt¤njhL tF¥òthâfŸ mnah¤âÆš funrit v‹w bgaÇš 1992š ghu«gÇa«Ä¡f ghg® kNâia
jf®¤jJ ïªâa kj¢rh®ã‹ik nfh£gh£oš ÉÇriy V‰gL¤âaJ. ïªj fha« MWtj‰FŸ ã¥utÇ 2002š
r§gÇth® F«gš ï°yhÄa k¡fS¡F vâuhd K‹â£lÄ£l fytu¤ij j§fsJ kj mo¥gilthj§fis j¡f
it¥gj‰fhf Jh©oÉ£ld®. jdJ nkyhâ¡f¤ij Ãiyeh£l njâa cz®Éid »s¿É£L xU ïd¤ijna mÊ¡f
Ka‹w ghár »£yÇ‹ bfhŸifia ïªâahÉš bghU¤â¥gh®¥gj‰fhf nrhjidia ï°yhÄa k¡fS¡bfâuhf
Ãfœ¤j r§gÇth® nj®î brŒj ïl« F#uh¤ khÃy«. nfh¤uhÉš rg®kâ v¡°ãu° uÆY¡F Ô it¤J
vÇ¡f¥g£l brašjh‹ fytu¤â‰F fhuzbkd f¤âfnshL«, f«òfnshL« âǪj fytu¡ F«gY¡F m¥ghÉ
ï°yhÄa M©fnsh, bg©fnsh, áWt®, áWÄanuh kÅj®fshf bj‹glhkš vâÇayhfnt ïªJ¤t
tF¥òthâfshš gh®¡f it¡f¥g£ld®. nfh¤uh uÆš vÇ¥ò r«gt¤â‰F K‹ò funrtf®fËš nfhõ§fŸ
ï°yhÄa k¡fis fytu¤âš <Lglit¤jJ v‹gJjh‹ c©ik. gÊ¡F¥ gÊ v‹w ga§futhj¤Jl‹ r§f
gÇthuK« mjDila rfh¡fshd ãn#ã, ÉbA¢ã, M®.v°.v° cŸË£l mid¤J« neuoahf bgU«gh‹ik
kjthj¤ij ï°yhÄa k¡fS¡F vâuhf Jh©oÉ£L ïd xÊ¥ò gLbfhiy elªâl tÊtF¤J¡ bfhL¤jJ. bg©fS¡F vâuhf elªj
F‰w§fŸ _ykhf
|
fytukhdJ
ÔÉu¥gL¤j¥g£lJ. Fšg®¡ brhir£o, enuhlh gh£oah, tnjhjuh, mfkjhgh¤ vd m¤jid
efu§fËY« jh¡FjY«, vǤJ bfhiy brŒa¥gLtJkhf ã¥utÇÆ‹ ïWâeh£fŸ ïªJ¤th tyJrhÇfS¡F rhjfkhdJ.
ïj‰F m«khÃy Kjšt® enuªâu nkhoÆ‹ Mjuî btË¥gilahf »il¤jJ. fhtš Jiw mâfhÇfŸ Tl
iff£o nto¡if¥ gh®¤jJ«, ghug£r« fh£oaJ« fytu¤â‰F bkUT£oaJ. murh§f gântLfËš
1037ng® bfhiybrŒa¥g£ljhf jftš ïUªjhY«, njáa kÅj cÇik Miza¤â‹ jftšgo 2 MÆu¤â‰F«
nk‰g£nlh® gLbfhiy brŒa¥g£lJ«, gšyhÆu¡fz¡fhndh® jh¡FjY¡FŸshdJ« btËtU»wJ.
F#uh¤âš cŸs 182 r£lk‹w bjhFâfËš 152
bjhFâfËš fytu¥ ghâ¥ò V‰g£LŸsJ. ãu©£iy‹ VL bg©fŸ ÛJ«, FHªijfŸ ÛJ« Vt¥g£l t‹Kiwia
btË¢rÄ£LŸsJ. bg©fŸ îthzkh¡f¥g£lJ«, ghÈaš t‹bfhLikfS¡F cŸsh¡f¥g£L vÇ¡f¥g£lJ«jh‹
Û©L« Û©L« F#uh¤âš elªJŸsJ. FHªijfË‹ f©K‹nd jdJ jhŒfS¡F fhÉ¡ T£l¤jhš ne®ªj
t‹braš kdßâahf ghâ¤JŸsJ. ïâš vÇ¥gbj‹gJ ghÈaš t‹bfhLikÆ‹ jÉ®¡f Koahj gFâahf
ïUªJŸsJ. ïªJ¤th ga§futhâfË‹ t‹brayhš 185 bg©fŸ fha¥gL¤j¥g£LŸsd®. bg©fS«,
FHªijíkhf 225ng® gLbfhiy brŒa¥g£ld®. 11bg©fŸ v›Éj <î ïu¡fKÄ‹¿ ghÈaš
t‹bfhLik¡F cŸsh¡»d®. F#uh¤ khÃy njáa kÅj cÇik Miza«, bg©fS¡fhd ghuhSk‹w¡ FG
k‰w« gy c©ik m¿í« FG¡fŸ, bg©fŸ ÛJ Ãfœ¤j¥g£l jh¡FjšfŸ _y«jh‹ fytu« â£lÄ£L
Jh©l¥g£LŸsJ v‹gij Ã%gd« brŒJŸsd®. Ãiwkhj f®¥ãÂahd Aîá® ghD ÛJ Ãfœ¤j¥g£l jh¡Fjš
kÅj¤j‹ik cŸs x›bthUtiuí« tF¥òthj¤â‰F vâuhf bfhªjË¡f¢ brŒí«. tƉiw¡ »Ê¤J jhÆ‹
f©K‹nd vÇ»w ÔÆš 9khj áRit Nyhíj¤jhš F¤â Jh¡» åáa r«gt«jh‹ ïªJ¤th nfh£gh£o‹ nfhu
tot¤ij btË¥gL¤âíŸsJ. ï¤jifia m¢RW¤J« elto¡iffS¡F Mjuthf muR ïaªâu¤ij ga‹gL¤âat®
enuªâunkho. mtUila mik¢ruit rfh¡fŸTl fytu¤âš <Lg£LŸsd®.
fytu« elªJ KoªJ 5 M©LfŸ Md ã‹dU«
mikâahd NHš V‰glhkš 103 Ãthuz Kfh«fËš 1,37,697 ng® j§f it¡f¥g£LŸsd®. 8700¡F«
nk‰g£nlh® F#uh¤â‰FŸshf ïl« bga®ªJŸsd®. 4954 åLfŸ KGikahf jf®¡f¥g£LŸsd. 18,924
åLfŸ bjhl®¢áahf ïo¡f¥g£LŸsd. jdJ brhªj khÃy¤ânyna áWgh‹ikÆd k¡fŸ
mfâah¡f¥g£LŸsd®. Ãthuz Kfh«fËšTl K°ä«fŸ FHªijfis c‰g¤â brŒ»wh®fŸ v‹W ïÊîgL¤â
F#uh¤ îthf« _l Ka‹wJ. c¢rÚâk‹w« Tl bg°£ ng¡fÇ vÇ¥ò tiyÆš “ïªJ¤th tyJrhÇfŸ
ga§futhâfisÉl nkhrkhdt®fŸ. mªÃa eh£L vâÇfisÉl Mg¤jhdt®fŸ vd F‰w« rh£oíŸsJ.”
ãn#ã, M®.v°.v°. ÉbA¢ã, g{uj§fš, átnrdh cŸË£l ïªJ¤th tF¥òthâfŸ jdJ ïªJ uh°ou
nfh£gh£il bkŒã¥gj‰fhf ï¤jifa fytu§fis F#uh¤âš el¤âíŸsd®.
|
kâ¥ÕL:
ïªâa ãÇÉid bjhl§» ïd¥gLbfhiy elªj
2002-2003 tiu elªj 99 K¡»a fytu§fËš 1984 jÉu kj¤â‹ ngÇš tF¥òthj r¡âfshš Jh©o
Él¥g£ljhf Rjªâu ïªâahÉš kj¢rh®g‰w muR mikªjhY« muR rh® Ãfœ¢áfËš Tl ïªJkj«
bjhl®òila rl§FfŸ ï‹D« ïl«bgW»wJ. kj¤âÈUªJ muir ngh¡F« j‹ikÆÈUªJ Éy» mid¤J kjK«
rkkhdJ v‹w gh®itÆš muR ïU¡»wJ. tF¥òthj« bk‹nkY« mâfÇ¥gj‰F ïªâa muá‹ kjthâfnshL
rkur« brŒJ bfhŸ»w rªj®¥gthj¡ bfhŸifna fhuz«. fh§»u° M©lnghJjh‹ Vuhskhd fytu§fŸ
bto¤JŸsJ. kj¢rh®ã‹ikia ghJfh¡f¤ jt¿aâš fh§»u° °jhgd¤â‰F bgU«g§F cŸsJ. 1947 Kjš
1989 tiu bto¤j tF¥òthj fytu§fis fz¡»š bfh©lhš btWknd bghUshjhu fhuz§fS¡fhfnt
elªJŸsd. Mdhš 1990¡F¥ ã‹ò mKšgL¤j¥g£l eåd jhuhska, jÅah®ka r_f bghUshjhu js§fËš
kj¡fytu§fŸ cUthf tÊtF¤JŸsJ. mjdhšjh‹ 99 fytu§fËš 64 fytu§fŸ 1990 - 2003 tiuahd ïil¥g£l
fhy¤âš ÃfœªJŸsd. jtwhd bghUshjhu bfhŸif ntiy thŒ¥ã‹ikiaí«, ViH gz¡fhu ïilbtËia
cUth¡» tU« fyh¢rhu« bjhl®òila m¤Jid m«r§fËY« ghâ¥ig V‰gL¤âaj‹ Éisîfis ïªJ¤th
MS« t®¡f« jd¡F rhjfkhf ga‹gL¤â¡ bfh©lJ.
ïªâa KjyhˤJt MS« muáaÈš tF¥òthjkhdJ ãÇ¡f Koahj gFâahf ïU¥gjhšjh‹ mj‰F
Ô®î fhz M©lnghJ«, MS«nghJ« fh§»u° jhkâ¤jJ.
t‹Kiwfisna tuyhwhf¡ bfh©l ïªJ¤th tyJrhÇfŸ vªjÉj¤âY« nt‰WikÆš x‰Wikia
bfh©l ïªâahit MStj‰F jFâa‰wt®fns. fh§»uáY« ïªJ¤Jth¡fŸ ïiyku fhŒfshfnt
ïU¡»wh®fŸ. ït®fŸ ïUtiuí« ÃuhfÇ¥gnj ïªâa kj¢rh®ã‹ik nfh£gh£il ghJfh¥gj‰fhd Kjš
elto¡ifahF«. nj®jš ãu¢rhu¤â‹ nghbjšyh« ïÅ¡f, ïÅ¡f ngá k¡fË‹ J‹gJau§fS¡F kh‰W
it¤âU¡F« xnu kU¤Jt® jh‹jh‹ v‹W ãu¢rhu ty« tªjt® nkho. 100 eh£fËnyna nkhoÆ‹ Ra
%g« m«gykh»É£lJ. g.#.fhÉ‹ rha« btS¡f¤ Jt§»É£lJ. tF¥òthj fytu§fS¡F Ãuªju Ô®thdJ
všyhU¡F« všyhÉjkhd cÇikfS«, rYiffS« »il¥gij c¤juthj¥gL¤J»w k¡fŸ ey ïlJrhÇ
nrhrÈr murh§f¤jhšjh‹ cWâ¥gL¤âl Koí«.
MŒî¡F cjÉa juîfŸ:
1. j¢rh®ã‹ik elto¡if¡fhd ifnaL
nf.v‹.g¡f®.
2. ne‰W K«ig, ï‹W F#uh¤, ehis ?
3. ã.n#.uhn#°tÇ MŒî¡ f£Liu #tA®yhš neU
gšfiy¡ fHf«.
4. F#uh¤ fytu« bjhl®òila ïizajs
Mjhu§fŸ.
5. F#uh¤ ts®¢áah? å¡fkh? RnuZ
